سوئد و دانمارک پول زیادی خرج امور دفاعی می‌کنند، روابطشان را با یکدیگر و اروپا نزدیک‌تر می‌کنند—و وابستگی به آمریکا را کنار می‌گذارند. این کار دارد جواب می‌دهد.
کپنهاگ و استکهلم—بانک مرکزی سوئد نگران این بوده که اگر یک وضعیت اضطراری، مثلاً حمله سایبری روسیه، شبکه برق یا ارتباطات را از کار بیندازد، مردمی که پول نقد همراه ندارند چه کار خواهند کرد.
به همین خاطر از ماه ژوئیه، مشتریان سوئدی می‌توانند کالاهای ضروری را با استفاده از کارتهای Mastercard و Visa خود بدون اتصال به شبکه خریداری کنند. بانک مرکزی (Riksbank) می‌خواهد پا را فراتر بگذارد و امکان خرید آفلاین را با Swish هم فراهم کند؛ یک سیستم پرداخت موبایلی بومی که شبکه‌های Visa و Mastercard را به طور کامل دور می‌زند.
اریک تدین (Erik Thedéen)، رئیس Riksbank در یک مصاحبه توضیح داد: «کل این شرایط ژئوپلیتیکی ایجاب می‌کند که در فعالیت‌های خود گزینه‌های پشتیبان و جایگزین داشته باشید.»
او گفت: «اگر به سیستم پرداختمان نگاه کنیم، دست‌برقضا می‌بینیم که دو کارت اعتباری داریم و هر دو از یک کشور هستند، یعنی آمریکا. به نظرم باید این موضوع را در ذهن داشته باشیم.»
این اقدام، به نوبه خود، نشان می‌دهد که این گوشه از دنیا چقدر تغییر کرده است. کمتر کشوری مثل کشورهای حوزه نوردیک—سوئد، دانمارک، نروژ، فنلاند و ایسلند—از جهانی‌شدن و پایان جنگ سرد تا این حد سود برد.
آن دنیا دیگر تمام شده است. روسیه خاک آنها را تهدید می‌کند، چین بازارهایشان را تهدید می‌کند و دیگر نمی‌توانند برای دفاع از هیچ‌کدام روی آمریکا حساب کنند. سفر اخیر به دانمارک و سوئد به من نشان داد که آنها چطور دارند خود را با این واقعیت تازه تطبیق می‌دهند: تزریق پول و نیروی انسانی بیشتر به بخش دفاعی؛ برطرف کردن نقاط ضعف در سیستم‌های پرداخت، زنجیره‌های تأمین و روابط تجاری؛ و پیوند دادن نزدیک‌تر اقتصاد، صنایع دفاعی و نیروهای نظامی‌شان با یکدیگر و با اروپا.
آنها نه‌تنها بابت این کار هزینه‌ای نپرداخته‌اند، بلکه به نظر می‌رسد دارند رشد و رونق پیدا می‌کنند؛ نشانه‌ای امیدبخش برای بقیه جهان.
عزم تمام‌عیار برای تسلیح مجدد
کمتر عضوی از North Atlantic Treaty Organization به اندازه کشورهای حوزه نوردیک به خواسته رئیس‌جمهور ترامپ (Trump) برای بر دوش کشیدن بار دفاعی خود چنین پاسخ پرشوری داده است. طبق اعلام Stockholm International Peace Research Institute، سال گذشته سهم دانمارک و نروژ از هزینه‌های دفاعی نسبت به GDP، هر کدام بیشتر از آمریکا بود. یک دهه پیش، آنها یک‌سوم این رقم را هزینه می‌کردند. سوئد و فنلاند هم فاصله چندانی با آنها ندارند.
اجماع سیاسی پشت این تقویت نظامی هم به همان اندازه چشمگیر بوده است. در انتخابات ماه مارس در دانمارک و ماه گذشته در سوئد، احزاب چپ و راست، از جمله احزاب راست‌گرای افراطیِ ضد مهاجرت، از تقویت قوای نظامی حمایت کردند.
دلیلش این است: روسیه درست در آن سوی دریای بالتیک حضور دارد. Danish Defense Intelligence Service به این نتیجه رسیده است که پس از آتش‌بس در اوکراین، اگر NATO در تسلیح دوباره کند عمل کند و آمریکا هم وارد نشود، روسیه ظرف دو سال آماده جنگ در منطقه بالتیک خواهد بود و ظرف پنج سال می‌تواند جنگی در مقیاس بزرگ در اروپا به راه بیندازد.
فلمینگ مولر مورتنسن (Flemming Mǿller Mortensen)، نماینده پارلمان از Social Democratic Party که رهبری ائتلاف حاکم را دارد، گفت: «مردم این موضوع را می‌دانند، بنابراین می‌دانند چرا [تسلیح مجدد] این‌قدر حیاتی است.»
این تغییر رویکرد در زمینه‌های روزمره‌تری هم نمایان است. درست همان‌طور که سوئد مطمئن شده کارتهای پرداخت در صورت قطع شبکه برق کار می‌کنند، دانمارک هم از همه خانوارها خواسته آذوقه و لوازم ضروری سه روز را در دسترس نگه دارند؛ از جمله غذا، آب، دارو و یک رادیوی خورشیدی یا باتری‌خور.
مورتنسن گفت: «وقتی مهمانی‌ها و دورهمی‌های خصوصی داریم، درباره آمادگی برای شرایط اضطراری (prepping) حرف می‌زنیم: "آیا آماده شده‌ای یا نه؟"»
جوانان بار دیگر با احتمال اعزام به خدمت سربازی روبرو هستند. سوئد خدمت نظام وظیفه را در سال ۲۰۱۸ احیا کرد و امسال ۹,۰۰۰ سرباز وظیفه را فرا خواهد خواند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۸ حدود ۳,۵۰۰ نفر بود. این کشور اکنون در حال بررسی لغو ممنوعیت خدمت سربازان وظیفه در خارج از سوئد است. دریاسالار اوا اسکوگ هاسلوم (Ewa Skoog Haslum)، رئیس عملیات مشترک ارتش گفت: «چطور ارزیابی می‌کنید که دفاع از سوئد چیست؟ این دفاع ممکن است در لتونی باشد.»
دانمارک زنان را هم مشمول خدمت سربازی کرده و مدت خدمت سربازان وظیفه را از چهار ماه به ۱۱ ماه افزایش داده است.
نیاز به یک مجتمع نظامی-صنعتی
تعهد نه‌چندان محکم ترامپ به NATO و تلاش‌های او برای ضمیمه کردن گرینلندِ تحت حاکمیت دانمارک (که ماه گذشته بر اساس یک توافق با دانمارک مسکوت ماند)، دانمارکی‌ها و سوئدی‌ها را متوجه وابستگی‌شان به فناوری‌های آمریکایی برای امنیت خود کرد: سیستم‌های Patriot برای دفاع موشکی، Palantir برای هوش مصنوعی پلیس و ارتش، و حتی Microsoft برای نرم‌افزارهای دسکتاپ. دانمارک هم مثل بیشتر بخش‌های اروپا در زمینه نوآوری به سختی می‌تواند با Silicon Valley رقابت کند. استارتاپ‌های آینده‌داری مانند Zendesk و Unity اغلب دفتر مرکزی خود را به آمریکا منتقل می‌کنند.
مارتین لیدگارد (Martin Lidegaard)، وزیر کسب‌وکار و رقابت‌پذیری دانمارک گفت: «مالکیت فناوری‌ها در همه مناقشه‌ها به یک عامل کلیدی تبدیل شده است.» با اینکه آمریکا همچنان مهم‌ترین شریک تجاری دانمارک است، «باید مطمئن شویم... که به فناوری‌های آمریکایی وابسته نخواهیم بود... همچنین باید مطمئن شویم که آمریکا می‌تواند به ما تکیه کند.»
ثبت‌نام در خبرنامه
WSJ Economics
گرگ ایپ (Greg Ip)، تحلیلگر ارشد اقتصادی، بیش از ۴۰ سال است درباره نقطه تلاقی اقتصاد، بازارها و سیاست قلم می‌زند. او دو بار در هفته، تحلیل‌ها، اخبار و دیدگاه‌هایی را که برای فهم اتفاقات جاری در پنج دقیقه یا کمتر نیاز دارید، در اختیارتان می‌گذارد.
دانمارک فراتر از تأمین قطعات برای سامانه‌های تسلیحاتی مانند جنگنده F-35، صنعت دفاعی چندانی ندارد. لارس ساندال سورنسن (Lars Sandahl Sǿrensen)، رئیس Dansk Industri، اصلی‌ترین تشکل تجاری دانمارک گفت: چندین دهه «فکر نمی‌کردیم چنین چیزی لازم باشد. این یک اشتباه بزرگ بود.»
دانمارک برای ساخت یک پایه دفاعی، قدم‌های کوچکی برداشته است؛ کارهایی مثل تولید پهپاد برای اوکراین با کمک تخصص خود اوکراینی‌ها. لیدگارد (Lidegaard) قصد دارد در ماه‌های آینده از طرحی جاه‌طلبانه‌تر برای تقویت تولید دفاعی رونمایی کند.
سوئد با وجود داشتن یک صنعت دفاعی بزرگ، به دنبال خرید مشترک با متحدان اروپایی و کانادا است تا وابستگی خود به آمریکا را کمتر کند. این کشور در حال خرید ناوچه از فرانسه است و فرانسه هم هواپیمای راداری و شناسایی GlobalEye را از شرکت Saab سوئد می‌خرد. کانادا هم که سازنده بدنه GlobalEye است، خرید آن را بررسی می‌کند.
تمرکز بیشتر روی تجارت
دانمارک و سوئد به لطف شرکت‌های چندملیتی خود، جایگاهی فراتر از اندازه واقعی‌شان در جهان دارند؛ شرکت‌هایی مثل Novo Nordisk دانمارک در حوزه داروهای لاغری، Ørsted در مزارع بادی و Lego در اسباب‌بازی؛ و همین‌طور Ericsson سوئد در تجهیزات مخابراتی و Spotify در پخش آنلاین موسیقی. به همین دلیل، هر دو کشور در برابر رشد سیاست‌های حمایت‌گرایانه در آمریکا و رقابت با چین به شدت آسیب‌پذیر هستند.
آمریکا همچنان بازار اصلی آنها است، اما با کمک توافق‌های تجارت آزادی که اتحادیه اروپا (European Union) امضا کرده، رشد بعدی آنها بیشتر از جاهای دیگر به دست خواهد آمد. سورنسن (Sǿrensen) گفت: «امروز تجارت با کانادا برای ما راحت‌تر از آمریکا است. در حال حاضر سرمایه‌گذاری سنگینی هم روی گذار سبز در استرالیا داریم.» برای پیگیری فرصت‌ها در هند، انجمن او حالا ۱۴۰ کارمند در چنای دارد.
آنها همکاری با یکدیگر را هم بیشتر می‌کنند. لیدگارد و همتایان نوردیک او به تازگی ائتلاف Nordic Growth Alliance را معرفی کردند تا همکاری در بخش‌هایی مثل فناوری کوانتومی، مراکز داده و فضا را تقویت کنند و هم‌زمان کاغذبازی‌های اداری را کاهش دهند.
در دیگر نقاط، گذار به جهانی بسته‌تر و خطرناک‌تر، پرهزینه و جنجالی بوده است. هزینه‌های نظامی به بحران مالی که اکنون گریبان‌گیر فرانسه شده دامن زده است. جنگ تجاری با آمریکا اقتصاد کانادا را زمین‌گیر کرده است. فضای سیاسی آلمان هم با اوج‌گیری یک حزب راست‌گرا و نزدیک به روسیه متلاطم شده است.
دانمارک و سوئد تا حدی به لطف درس‌هایی که از بحران‌های اقتصادی چند دهه پیش گرفته‌اند، بهتر از پس این اوضاع برمی‌آیند. در اوایل دهه ۱۹۹۰، سوئد با ورشکستگی بانک‌ها، جهش کسری بودجه و بیکاری روبه‌رو شد و نرخ بهره برای مدت کوتاهی به ۵۰۰٪ رسید.
