تقلا برای گازوئیل بالا گرفت؛ پالایشگاه‌های آسیب‌دیده و کمبود سوخت قیمت‌ها را در جهان بالا نگه داشته است

به‌روزرسانی: ۵ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۰ شب ET

نفت دوباره از هرمز به جریان افتاد—اما نه آن نوعی که جهان بیش از همه به آن نیاز دارد — 2

کشتی‌ها نفت خام را تقریباً به همان اندازه دوران پیش از جنگ با ایران از تنگه هرمز خارج می‌کنند. اما سوختی را که جهان بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، یعنی گازوئیل، تقریباً جابه‌جا نمی‌کنند.

در حال حاضر این تفاوت در فضای سیاسی آمریکا اهمیت زیادی پیدا کرده است. تیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، فهرست بلندی از گزینه‌ها را بررسی کرده تا جلوی جهش سرسام‌آور قیمت گازوئیل را بگیرد؛ سوختی که مستقیماً بر قیمت مواد غذایی، لوازم دیجیتال و تقریباً هر کالای دیگری که با تریلی جابه‌جا می‌شود اثر می‌گذارد.

میانگین قیمت هر گالن گازوئیل در آمریکا اواخر ماه گذشته به رکورد ۶.۵۳ دلار رسید. در کالیفرنیا که کمبود سوخت شدیدتر و مالیات سوخت هم بالاتر است، قیمت گازوئیل به رکورد تاریخی ۸.۴۴ دلار برای هر گالن رسید.

نفت دوباره از هرمز به جریان افتاد—اما نه آن نوعی که جهان بیش از همه به آن نیاز دارد — 3

«مصرف‌کنندگان نفت خام نمی‌خرند. آنها بنزین، سوخت هواپیما و گازوئیل می‌خرند.» اندی لیپو (Andy Lipow)، رئیس شرکت Lipow Oil Associates در هیوستون، با گفتن این نکته افزود: «در اثر حملات موشکی و پهپادی در خاورمیانه، چندین پالایشگاه بزرگ آسیب دیده‌اند. دنیا حالا با کمبود فرآورده‌های پالایش‌شده روبه‌رو است.»

بهبود جریان نفت از تنگه هرمز این مشکل را به این زودی‌ها حل نمی‌کند. طبق تازه‌ترین داده‌های شرکت ردیابی بازار Kpler، تا روز شنبه، میانگین هفت‌روزه محموله‌های نفت خامی که از این آبراه حیاتی بین ایران و عمان عبور کرده‌اند، به ۱۰.۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ یعنی ۷۶ درصد سطح پایه پیش از جنگ.

اما محموله‌های فرآورده‌های نفتی مانند بنزین و گازوئیل به ۱.۳ میلیون بشکه در روز رسید که تنها ۱۱ درصد از کل جریان نفت را تشکیل می‌داد؛ مابقی آن نفت خام پالایش‌نشده بود. پیش از جنگ، معمولاً بیش از ۲۰ درصد از کل محموله‌های نفتی عبوری از تنگه را فرآورده‌های پالایش‌شده تشکیل می‌دادند.

ترامپ روز دوشنبه از یک فرمان اجرایی رونمایی کرد که هدف آن پایین آوردن قیمت سوخت است. طبق این فرمان، آمریکا موقتاً اجازه می‌دهد از گازوئیل رنگی (dyed diesel) در جاده‌ها استفاده شود؛ سوختی معاف از مالیات که معمولاً در کشاورزی مصرف می‌شود. این کار پرداخت مالیات فدرال ۲۴.۴ سنتی برای هر گالن گازوئیل را تا پایان سال به تعویق می‌اندازد.

دولت آمریکا متحدان خارجی‌اش را هم تحت فشار گذاشته است. کشورهای عضو Group of Seven روز جمعه توافق کردند ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و سوخت از ذخایر اضطراری خود آزاد کنند. آنها همچنین از محدود کردن صادرات گازوئیل و دیگر فرآورده‌های نفتی خودداری کردند؛ گزینه‌ای که ترامپ گفته بود برای حفظ سوخت بیشتر در داخل آمریکا آن را بررسی می‌کند.

نفت دوباره از هرمز به جریان افتاد—اما نه آن نوعی که جهان بیش از همه به آن نیاز دارد — 4

دلیل اصلی نرسیدن گازوئیل و دیگر فرآورده‌های پالایش‌شده از خاورمیانه این است که پالایشگاه‌های سرتاسر منطقه، از جمله در عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، عراق و نقاط دیگر، در پی حملات موشکی و خرابی‌های ناشی از جنگ از مدار خارج شده‌اند. حدود یک ماه دیگر، بیشتر نفت خام تصفیه‌نشده‌ای که هم‌اکنون از تنگه رد می‌شود به آسیا می‌رسد؛ جایی که کشورها به نفت نیاز دارند اما سوخت آماده مصرف مثل گازوئیل چندانی صادر نمی‌کنند. چین، ژاپن و کره جنوبی بیشتر تولیدات خود را برای مصرف داخلی نگه می‌دارند.

این وضعیت آمریکا را در موقعیت دشوار و آشنایی قرار داده است: یکی از معدود تأمین‌کنندگان در جهانی که با کمبود سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند. تحلیل‌گران می‌گویند حتی اگر جریان فعلی نفت ادامه پیدا کند، بازگشت کامل به وضعیت عادی تا اواسط سال ۲۰۲۷ اتفاق نمی‌افتد. زمان زیادی لازم است تا کشورها میدان‌های نفتی و پالایشگاه‌ها را تعمیر کنند و بازار بتواند صدها میلیون بشکه نفتی را که بر اثر جنگ از دست رفته جبران کند.

نفت دوباره از هرمز به جریان افتاد—اما نه آن نوعی که جهان بیش از همه به آن نیاز دارد — 5

در روزهای اخیر، ایران موج تازه‌ای از حملات را علیه کشتی‌ها در اطراف تنگه آغاز کرده که می‌تواند روند بهبود انتقال محموله‌ها را کند کند. هرچند چند روز زمان می‌برد تا داده‌های Kpler با جریان‌های روزانه هماهنگ شوند، اما داده‌های موجود نشان می‌دهند نفتکش‌ها همچنان در حجم بالایی از این آبراه عبور می‌کنند.

به گفته افراد نزدیک به این حوزه، مدیران نفتی آمریکا پیشنهاد کرده‌اند نیروی دریایی آمریکا اسکورت نفتکش‌های حامل فرآورده‌های نفتی مثل گازوئیل را در اولویت بالاتری نسبت به نفت خام قرار دهد؛ چراکه قیمت نفت خام تقریباً نصف قیمت گازوئیل است.

بیشتر کشتی‌هایی که آمریکا تاکنون در عبور از تنگه اسکورت کرده است، نفتکش‌های غول‌پیکر موسوم به VLCC یا Very Large Crude Carriers بوده‌اند که می‌توانند حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام حمل کنند. این ظرفیت دو برابر ظرفیت بزرگ‌ترین نفتکش‌های حامل فرآورده‌های سوختی است.

مت اسمیت (Matt Smith)، تحلیل‌گر Kpler گفت افزایش چشمگیر صادرات نفت خام عربستان سعودی نشان می‌دهد آمریکا کنترل عبورومرور در تنگه را از ایران پس گرفته است. داده‌های Kpler نشان می‌دهد صادرات نفت این کشور در ماه سپتامبر به ۷ میلیون بشکه در روز رسید که دو برابر آمار ماه اوت بود؛ چراکه این کشور نفتکش‌های خود را هم در خلیج فارس و هم در دریای سرخ بارگیری کرده است.