عربستان ماه‌ها تلاش کرد تنگه هرمز را دور بزند. حالا دیگر راهی برای دور زدنش نیست.

تهدیدها در دریای سرخ مسیر جایگزین پادشاهی را بست

۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۸:۰۰ شب ET

دبی— عربستان سعودی ماه‌ها تلاش کرد تا با تغییر مسیر نفت از دل بیابان، تنگه هرمز را دور بزند. حالا با مختل شدن مسیر فرعی دریای سرخ بر اثر حملات، غول نفتی جهان مجبور شده دوباره به همان آبراهی برگردد که از اول قصد دوری از آن را داشت.

Saudi Aramco، غول نفتی دولتی این کشور، نفت بیشتری را در خلیج فارس بار نفتکش‌ها می‌کند و با به جان خریدن ریسک، آن‌ها را از تنگه هرمز عبور می‌دهد. به گفته افراد مطلع، این شرکت به چند مشتری خود در آسیا—که مهم‌ترین بازار نفت آن است—گفته محموله‌ها را درست بیرون از تنگه و در سواحل عمان تحویل بگیرند.

این تلاش‌های پرخطر برای عبور از تنگه نشان می‌دهد که آمریکا و متحدانش در خلیج فارس چقدر برای باز نگه داشتن مسیرهای حیاتی نفت به دردسر افتاده‌اند؛ آن هم زمانی که ایران و متحدانش می‌توانند با موشک و پهپاد اختلال‌های شدیدی در آن‌ها ایجاد کنند. این تلاش‌ها دارد سعودی‌ها را روبه‌روی ایران قرار می‌دهد؛ کشوری که به امید بستن این آبراه، به کشتی‌ها حمله می‌کند.

به گفته UK Maritime Trade Operations یا UKMTO که وابسته به Royal Navy است، روز دوشنبه یک پرتابه ناشناس به نفتکشی که وارد تنگه می‌شد اصابت کرد و دو خدمه آن زخمی شدند. UKMTO گفت یک نفتکش دیگر هم بر اثر اصابت ترکش آسیب دیده است. اوایل همین ماه نیز دو ابرنفتکش حامل نفت خام عربستان هنگام خروج از هرمز، به فاصله چند دقیقه از یکدیگر هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند.

در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر، ریسک برای اقتصاد جهان و دولت ترامپ بسیار بالاست. اختلال در عرضه نفت، قیمت بنزین و گازوئیل را بالا برده، نگرانی‌ها از تورم را بیشتر کرده و خشم رأی‌دهندگان را به همراه داشته است.

ارتش آمریکا توانسته جلوی حملات ایران را تا حدی بگیرد که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از هرمز عبور کند. اما حملات شبه‌نظامیان حوثی تحت حمایت ایران و حملاتی از سمت عراق، با بستن سایر مسیرهای عرضه، اثر این موفقیت را کم‌رنگ کرده است.

«این اتفاق یادآوری می‌کند که مسیرهای فرعی هم بی‌نقص نیستند.» ریچل زیمبا (Rachel Ziemba)، پژوهشگر ارشد در Center for a New American Security، اندیشکده‌ای در واشنگتن، گفت: «همه گزینه‌ها مشکلات و هزینه‌های خود را دارند و هم‌زمان با خطرات فیزیکی، کرایه نفتکش‌ها و هزینه بیمه هم بالا می‌رود.»

تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس، از امارات متحده عربی تا عراق، در تلاش‌اند تا سریع‌تر مسیرهای جایگزینی برای نفت خام خود بسازند. این راه‌های فرعی هرچند صادرات نفت خلیج فارس را سر پا نگه داشته، اما ظرفیت نفتکش‌ها را درگیر کرده، کرایه‌ها را بالا برده و در مورد عربستان هم نتوانسته موانعی را که تولید نفتش را به کمترین سطح در چند دهه گذشته رسانده، به‌طور پایدار حل کند.

به گفته مایکل هیگ (Michael Haigh)، رئیس بخش تحقیقات کالا در بانک فرانسوی Société Générale، هزینه حمل نفت خام از بندر رأس تنوره عربستان در داخل خلیج فارس به بندر نینگبو در چین، از حدود ۴.۵ میلیون دلار به نزدیک ۶۳ میلیون دلار برای هر سفر جهش یافته است.

پیش از جنگ ایران، عربستان بیشتر نفت صادراتی خود را از تنگه هرمز به دست مشتریانش در آسیا می‌رساند. با حملات ایران به کشتی‌ها که به مسدود شدن این آبراه انجامید، این پادشاهی میلیون‌ها بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق به غرب خود به بندر ینبع در دریای سرخ فرستاد.

وقتی شبه‌نظامیان حوثی تحت حمایت ایران در ماه ژوئیه حملاتشان را به کشتی‌های مرتبط با عربستان در حوالی باب‌المندب بیشتر کردند، مسیر برخی محموله‌های عربستان به سمت شمال و از طریق مصر تغییر کرد و به جای آن از کانال سوئز و سیستم خط لوله Sumed استفاده شد.

تکاپوی اخیر پس از حملات پهپادی از مبدا عراق در اوایل همین ماه رقم خورد که باعث بسته شدن خط لوله شرق به غرب شد.

بدون این خط لوله، عربستان بیش از پیش به سازوکاری پیچیده روی آورده است: بارگیری نفت خام در پایانه رأس تنوره در خلیج فارس، عبور رفت‌وبرگشتی آن از هرمز، انتقال به کشتی‌های دیگر در سواحل عمان برای تحویل به مشتریان در بازارهای جهانی و سپس بازگشت برای بارگیری دوباره.

بر اساس داده‌های ردیاب کشتی‌های Kpler، در دو هفته گذشته روزانه حدود ۲.۴ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی عربستان دوباره از تنگه هرمز عبور کرده است؛ سطحی که آخرین بار در اوایل ژوئیه دیده شده بود، پیش از آنکه شبه‌نظامیان حوثی محاصره دریایی عربستان را اعلام کنند و حملات به کشتی‌های عربستان در دریای سرخ را کلید بزنند.

بر اساس داده‌های شرکت Vortexa، میانگین چهارهفته‌ای بارگیری روزانه نفت خام عربستان از داخل خلیج فارس، هفته گذشته به بیش از ۲ میلیون بشکه رسید؛ رقمی که در بیشتر روزهای ژوئن تقریباً صفر و در ژوئیه کمتر از ۱ میلیون بشکه در روز بود.

در همین حال، از زمان حملات به خط لوله شرق به غرب در اوایل سپتامبر، بارگیری از پایانه‌های دریای سرخ به صفر رسیده است. عربستان سعودی پیش‌تر در ماه اوت، پس از آنکه شبه‌نظامیان حوثی در اواخر ژوئیه بنادر و کشتی‌های این کشور را تحت محاصره اعلام کردند، بارگیری از بندر ینبع را کم کرده بود.

«ما قطعاً می‌بینیم که عربستان نفت خام بیشتری را از رأس تنوره بارگیری می‌کند و از این مسیر عبور می‌دهد.» ریچارد متیوز (Richard Matthews)، مدیر مشاوره و تحقیقات در کارگزاری کشتی E.A. Gibson، گفت عربستان قبلاً این کار را نمی‌کرد چون گزینه‌های دیگری داشت، اما حالا دیگر آن گزینه‌ها وجود ندارند.

متیوز (Matthews) گفت تقاضا برای شناورها جهت سفرهای رفت‌وبرگشتی آن‌قدر زیاد شده که برخی ابرنفتکش‌های قدیمی ۲۰ ساله—از جمله نفتکش‌هایی که بخشی از ناوگان در سایه جهانی متشکل از تانکرهای فرسوده بودند و برای قاچاق نفتِ فروشندگان تحریم‌شده دنیا را دور می‌زدند—حالا به این مسیرهای رفت‌وبرگشتی پیوسته‌اند.

افراد آگاه گفتند که Saudi Aramco در حال حاضر آماده می‌شود تا به‌شدت بر این جابه‌جایی‌ها تکیه کند. این شرکت با مشتریانی در چین، کره جنوبی و ژاپن درباره تحویل گرفتن نفت خام عربستان در نزدیکی بندر صحار در عمان گفت‌وگو کرده است. این افراد گفتند خریداران با هزینه حمل‌ونقل بالاتری روبه‌رو می‌شوند، اما انتظار می‌رود عربستان با تعیین قیمت‌های پایین‌تر، حداقل بخشی از این هزینه را برای مشتریان جبران کند.

دنی سیترینوویچ (Danny Citrinowicz)، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر ارشد در Institute for National Security Studies در تل‌آویو گفت: «ساخت یک مسیر جایگزین لزوماً مشکل را حل نمی‌کند، بلکه فقط می‌تواند یک سری هدف جدید ایجاد کند. هیچ راه‌حل معجزه‌آسایی وجود ندارد و نمی‌شود بر جغرافیا پیروز شد.»

حملات به مسیر جایگزین دریای سرخ، امید کشورهای حاشیه خلیج فارس را برای پایان دادن به وابستگی به هرمز صرفاً از طریق ساخت‌وساز پیچیده کرده است. اسکات بست (Scott Bessent)، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در این ماه گفت که با انتقال نفت از راه خشکی، خطوط لوله جدید ظرف دو سال این تنگه را به یک «تکه آب بی‌ارزش» تبدیل می‌کنند.

اما روز یکشنبه، سعد شریده الکعبی (Saad Sherida Al-Kaabi)، وزیر انرژی قطر—کشوری که قبل از جنگ مقادیر زیادی از گاز طبیعی مایع خود را از طریق هرمز صادر می‌کرد—با این ایده مخالفت کرد.

او در Qatar Economic Forum در نیویورک گفت: «این کاملاً غلط است. از این آبراه نه‌تنها نفت و گاز، بلکه همه نوع کالایی به تمام کشورهای هم‌جوار وارد و از آن‌ها خارج می‌شود.»